Przywództwo jako wpływ
Skoro przywództwo to proces wpływu, kluczowe jest pytanie, skąd lider czerpie możliwość oddziaływania. Władza to potencjał wpływu; wpływ to jego faktyczne użycie.
Typologia Frencha i Ravena
W 1959 r. John French i Bertram Raven opisali pięć podstaw władzy społecznej; szóstą (informacyjną) Raven dodał później.
| Rodzaj | Źródło | Przykład |
|---|---|---|
| Nagradzania | możliwość dawania korzyści | pochwała, awans, przywilej |
| Przymusu | możliwość karania | upomnienie, odsunięcie od funkcji |
| Formalna (legitymizowana) | stanowisko i uprawnienia | prezes, proboszcz, kierownik |
| Ekspercka | wiedza i umiejętności | doświadczony formator |
| Odniesienia | szacunek, sympatia, chęć naśladowania | świadectwo życia lidera |
| Informacyjna | dostęp do informacji | osoba, która „wie, co się dzieje” |
Pierwsze trzy wynikają głównie z pozycji, trzy ostatnie - z osoby. Badania pokazują, że władza ekspercka i odniesienia wiążą się z większym zaangażowaniem ludzi, a władza przymusu - z uległością lub oporem.
Taktyki wpływu
Gary Yukl opisał konkretne taktyki wpływu, m.in. racjonalne przekonywanie, apele inspirujące, konsultację, współpracę, apele osobiste, wymianę, zjednywanie, koalicje i naciski. Najskuteczniejsze w budowaniu zaangażowania okazują się zwykle: racjonalne przekonywanie, apele inspirujące, konsultacja i współpraca.
Wpływ w kategoriach etycznych
Władza sama w sobie nie jest zła, ale łatwo ją nadużyć. Granicą jest wolność drugiego: wpływ etyczny przekonuje i inspiruje, manipulacja omija świadomy wybór. Robert Cialdini, opisując reguły wpływu społecznego (wzajemność, zaangażowanie i konsekwencja, społeczny dowód słuszności, lubienie, autorytet, niedostępność), ostrzegał przed ich wykorzystywaniem w sposób nieuczciwy.
W perspektywie chrześcijańskiej władza jest służbą: Jezus przeciwstawia władców, którzy „dają odczuć swoją władzę”, uczniom, którzy mają być sługami (Mk 10,42-45). Lider wspólnoty powinien opierać się przede wszystkim na władzy odniesienia i eksperckiej - na świadectwie i kompetencji - a władzy formalnej używać w ramach jasnych zasad. Zob. przywództwo chrześcijańskie, integralność.
Źródła
J. R. P. French, B. Raven, The bases of social power, w: D. Cartwright (red.), Studies in Social Power, University of Michigan 1959 B. H. Raven, Social influence and power, 1965 G. Yukl, W. L. Gardner, Leadership in Organizations, rozdz. 6, Pearson 2020 R. B. Cialdini, Influence: The Psychology of Persuasion, 1984 (pol. Wywieranie wpływu na ludzi) Biblia Tysiąclecia, Mk 10,42-45