Przywództwo

Definicje

Przywództwo należy do pojęć, które łatwo rozpoznać, a trudno zdefiniować. James MacGregor Burns pisał, że jest ono „jednym z najczęściej obserwowanych i najsłabiej rozumianych zjawisk na ziemi”. W literaturze naukowej funkcjonują setki definicji, ale większość z nich zawiera cztery elementy:

• proces - przywództwo nie jest cechą, którą się „ma”, lecz relacją, która się dzieje;
• wpływ - lider oddziałuje na myślenie, postawy i działania innych;
• grupa - przywództwo zawsze dotyczy ludzi, z którymi coś się wspólnie robi;
• wspólny cel - wpływ służy celowi, który lider i inni uznają za swój.

Stąd często cytowana definicja Petera G. Northouse'a: przywództwo to proces, w którym jednostka wpływa na grupę osób, aby osiągnęły wspólny cel. John C. Maxwell ujmuje to krócej: „przywództwo to wpływ - nic więcej i nic mniej”.

Przywództwo w ujęciu ewangelicznym

Preambuła Białej Księgi Dobrych Praktyk Liderskich, przygotowanej przy udziale Fundacji Akademia Przywództwa, odwołuje się do słów Jezusa: „Jeśli kto chce być pierwszym, niech będzie ostatnim ze wszystkich i sługą wszystkich” (Mk 9,35). Tak rozumiane przywództwo:

oznacza nadawanie kierunku, rozwijanie ludzi, podejmowanie decyzji oraz budowanie kultury organizacyjnej opartej na służbie, szacunku, pokorze i odpowiedzialności.

Preambuła dodaje dwie myśli, które porządkują całą tę encyklopedię:

1. Zdrowe przywództwo nie jest celem samym w sobie - jest narzędziem rozwoju ludzi i realizacji misji.
2. U podstaw każdego zdrowego modelu przywództwa znajduje się nie tylko właściwa struktura, lecz przede wszystkim dojrzałość duchowa, charakter i postawa służby osób podejmujących odpowiedzialność za innych.

Zob. też przywództwo chrześcijańskie i przywództwo służebne.

Cztery zadania lidera

Definicja z Białej Księgi wskazuje cztery obszary, które dobrze porządkują wiedzę o przywództwie:

Przywództwo a zarządzanie

Przywództwo bywa mylone z zarządzaniem. Zarządzanie porządkuje złożoność (planowanie, budżet, kontrola), przywództwo prowadzi przez zmianę (kierunek, zaangażowanie ludzi). W praktyce dobry lider potrzebuje obu - zob. przywództwo a zarządzanie.

Jak rozwijało się myślenie o przywództwie

Badania naukowe przeszły kilka etapów: od teorii cech („przywódcą się rodzi”), przez podejście behawioralne (liczy się zachowanie) i teorie sytuacyjne (model Fiedlera, przywództwo sytuacyjne), po koncepcje relacyjne i oparte na wartościach (transformacyjne, służebne, autentyczne). Szerzej: historia myśli o przywództwie.

Czy przywództwa można się nauczyć?

Badania nad osobowością pokazują, że pewne predyspozycje (np. ekstrawersja, sumienność) sprzyjają wyłanianiu się liderów, ale nie przesądzają o ich skuteczności. Większość kompetencji przywódczych - komunikacji, delegowania, budowania zespołu, inteligencji emocjonalnej - można rozwijać. Dlatego Biała Księga mówi o formacji liderów jako procesie ciągłym.