Przywództwo służebne

Narodziny koncepcji

Termin servant leadership wprowadził Robert K. Greenleaf (1904-1990), wieloletni menedżer ds. rozwoju kadr w firmie AT&T, w eseju The Servant as Leader (1970). Inspiracją była powieść Hermanna Hessego Wędrówka na Wschód: grupę wędrowców wspiera sługa Leo, a gdy znika, wyprawa się rozpada. Po latach okazuje się, że Leo był przywódcą zakonu, który zorganizował wyprawę. Greenleaf wyprowadził z tego wniosek: wielki lider jest najpierw postrzegany jako sługa.

Najpierw sługa

Greenleaf pisał, że służebny lider jest najpierw sługą - zaczyna się od naturalnego pragnienia służenia, a dopiero potem świadomy wybór prowadzi do aspirowania do przywództwa. Przeciwstawiał to postawie „najpierw lider”, motywowanej potrzebą władzy lub posiadania.

Najczęściej cytowany fragment eseju to tzw. najlepszy test: czy ci, którym się służy, wzrastają jako osoby? Czy - będąc obsługiwani - stają się zdrowsi, mądrzejsi, bardziej wolni, bardziej samodzielni i bardziej skłonni, by sami stać się sługami? I jaki jest wpływ na najmniej uprzywilejowanych w społeczeństwie?

Dziesięć cech według Spearsa

Larry Spears, długoletni dyrektor Greenleaf Center, wyodrębnił z pism Greenleafa dziesięć cech służebnego lidera:

1. słuchanie,
2. empatia,
3. uzdrawianie (troska o zranienia ludzi i relacji),
4. świadomość, także samoświadomość,
5. przekonywanie zamiast przymusu,
6. konceptualizacja - zdolność myślenia wizją,
7. przewidywanie,
8. szafarstwo (stewardship) - zarządzanie powierzonym dobrem,
9. zaangażowanie w rozwój ludzi,
10. budowanie wspólnoty.

Badania

Przez lata koncepcja była raczej filozofią niż teorią empiryczną. Od lat 2000. powstały narzędzia pomiaru (m.in. Liden i in., 2008; van Dierendonck, 2011). Metaanalizy wskazują, że przywództwo służebne wiąże się z zaangażowaniem, zaufaniem, zachowaniami prospołecznymi i wynikami zespołów, a częściowo wyjaśnia je ponad przywództwo transformacyjne (Hoch i in., 2018).

Krytyka i nieporozumienia

• Służebność bywa mylona z uległością albo unikaniem trudnych decyzji. U Greenleafa lider nadal prowadzi, wyznacza kierunek i bierze odpowiedzialność - zmienia się motywacja i cel.
• Pytanie „czyim jest sługą?” - lider służy ludziom i misji, a nie zachciankom.

Źródła ewangeliczne

Greenleaf był kwakrem, a jego koncepcja wyraźnie rezonuje z Ewangelią: „Kto by między wami chciał stać się wielkim, niech będzie sługą waszym” (Mk 10,43) oraz z gestem umycia nóg (J 13). Zob. przywództwo chrześcijańskie, Robert K. Greenleaf, Sługa jako przywódca.