Teoria cech

Teoria „wielkiego człowieka”

W XIX w. Thomas Carlyle w wykładach O bohaterach, kulcie bohaterów i heroizmie w historii (1841) przedstawił historię jako dzieło wybitnych jednostek. Z tego nurtu wyrosło przekonanie, że przywódcą się rodzi, a zadaniem nauki jest odkryć cechy, które wyróżniają urodzonych liderów.

Przegląd Stogdilla (1948)

Przełomem był przegląd ponad stu badań opublikowany przez Ralpha Stogdilla w 1948 r. Stogdill znalazł cechy częściej spotykane u liderów (m.in. inteligencja, czujność, odpowiedzialność, inicjatywa, wytrwałość, pewność siebie, towarzyskość), ale doszedł do wniosku, że sam zestaw cech nie czyni przywódcą - liczy się relacja między cechami osoby a wymaganiami sytuacji. To otworzyło drogę do podejścia behawioralnego i teorii sytuacyjnych.

Powrót cech

Od lat 80. XX w. badania nad cechami wróciły w nowej formie. Metaanaliza Timothy'ego Judge'a i współpracowników (2002) z wykorzystaniem modelu Wielkiej Piątki wykazała, że z wyłanianiem się i skutecznością liderów najsilniej wiąże się ekstrawersja, a następnie sumienność i otwartość na doświadczenie; neurotyczność ma związek ujemny. Łącznie cechy osobowości wyjaśniają jednak tylko część zróżnicowania.

Inne obszary badań to inteligencja ogólna, inteligencja emocjonalna oraz „ciemna strona” cech, np. narcyzm (zob. selekcja liderów).

Ocena

Mocne strony: intuicyjna, ma długą tradycję badań, przydatna w rekrutacji i samopoznaniu.

Słabości: nie uwzględnia sytuacji i relacji z innymi; listy cech są różne u różnych autorów; słabo mówi, jak rozwijać liderów.

Perspektywa chrześcijańska

Biblia często pokazuje, że Bóg powołuje osoby, które z ludzkiego punktu widzenia nie wydają się „urodzonymi przywódcami” - Mojżesza, który mówi o sobie, że nie jest wymowny (Wj 4,10), czy najmłodszego z synów Jessego, Dawida (1 Sm 16). Ważniejszy od cech wrodzonych jest charakter, kształtowany przez łaskę i formację.