Klasyczne teorie
- Hierarchia potrzeb Maslowa (1943) - od potrzeb fizjologicznych, przez bezpieczeństwo, przynależność i szacunek, po samorealizację. Model jest bardzo popularny, choć badania nie potwierdziły ścisłej hierarchii.
- Teoria dwuczynnikowa Herzberga (1959) - czynniki higieny (wynagrodzenie, warunki, zasady) usuwają niezadowolenie, ale nie motywują; motywatory (osiągnięcia, uznanie, sama praca, odpowiedzialność, rozwój) budują zaangażowanie.
- Teoria X i Y McGregora (1960) - lider zakładający, że ludzie nie lubią pracy (X), kontroluje; lider zakładający, że ludzie szukają odpowiedzialności (Y), deleguje. Założenia lidera często się samospełniają.
Teoria autodeterminacji
Najlepiej udokumentowaną współczesną teorią motywacji jest teoria autodeterminacji (Self-Determination Theory) Edwarda Deciego i Richarda Ryana. Wskazuje trzy podstawowe potrzeby psychologiczne:
| Potrzeba | Co oznacza | Co może zrobić lider |
|---|---|---|
| Autonomia | poczucie, że działam z własnego wyboru | dawać wybór, wyjaśniać „dlaczego”, delegować |
| Kompetencja | poczucie skuteczności i rozwoju | dopasowywać wyzwania, uczyć, dawać informację zwrotną |
| Relacje (przynależność) | poczucie bycia częścią wspólnoty | budować więzi, doceniać, troszczyć się |
Badania pokazują, że nagrody zewnętrzne mogą osłabiać motywację wewnętrzną do zadań, które ludzie i tak lubią (Deci, Koestner, Ryan, 1999). Daniel Pink spopularyzował te wnioski w książce Drive (2009), wskazując autonomię, mistrzostwo i cel.
Sens
Viktor Frankl, twórca logoterapii, pokazywał, że najgłębszą motywacją człowieka jest wola sensu. Ludzie angażują się najmocniej, gdy wiedzą, po co coś robią i komu to służy - zob. złoty krąg, wizja.
Motywacja w wolontariacie
We wspólnotach kościelnych prawie wszyscy są wolontariuszami - nie ma pensji ani awansów. Tym ważniejsze są: poczucie misji i sensu, relacje i wspólnota, możliwość rozwoju i używania darów, docenienie, jasne zadania oraz duchowa motywacja - służba Bogu i bliźnim. Zob. przywództwo transakcyjne, teoria ścieżki i celu.
Źródła
A. H. Maslow, A theory of human motivation, Psychological Review 50 (1943) F. Herzberg, B. Mausner, B. Snyderman, The Motivation to Work, Wiley 1959 D. McGregor, The Human Side of Enterprise, McGraw-Hill 1960 E. L. Deci, R. Koestner, R. M. Ryan, A meta-analytic review of experiments examining the effects of extrinsic rewards on intrinsic motivation, Psychological Bulletin 125 (1999) R. M. Ryan, E. L. Deci, Self-Determination Theory, Guilford Press 2017 D. H. Pink, Drive, Riverhead 2009 V. E. Frankl, Człowiek w poszukiwaniu sensu (Man's Search for Meaning)